Wat gebeurt er als je complexe duurzaamheidsvraagstukken niet alleen analyseert, maar ook actief probeert te doorbreken? Met SEVEN brengt de Universiteit van Amsterdam onderzoekers uit alle faculteiten samen om systeembarrières aan te pakken. In aanloop naar een nieuwe programmareeks over de eiwittransitie, waarvan de eerste aflevering Vega onder vuur, spreken we met de initiator van SEVEN, André Nollkaemper, over het ‘moeras’ waarin oplossingen vaak vastlopen en hoe SEVEN probeert daar beweging in te krijgen.
Zou je kunnen uitleggen wat SEVEN precies is en wat de reden was om dit op te richten?
De Universiteit van Amsterdam doet al heel lang onderzoek en onderwijs dat relevant is voor het klimaat, maar ongeveer twee jaar geleden besloot het College van Bestuur de acties op dit gebied te versnellen. Het resultaat is SEVEN: een interdisciplinair samenwerkingsverband van alle zeven faculteiten. De naam is niet toevallig gekozen. Naast de zeven faculteiten verwijst de naam naar het principe om zeven generaties vooruit te denken, geïnspireerd door de traditie van de Haudenosaunee (Irokezen). Dit idee houdt in dat je bij elke beslissing rekening houdt met de impact op toekomstige generaties. Er zit dus een sterk punt van intergenerationele rechtvaardigheid in.
Welk probleem proberen jullie met SEVEN op te lossen?
Iedereen kan oplossingen bedenken voor klimaatproblemen, maar die lopen vaak vast in een ‘moeras’ van systeembarrières. Deze barrières worden meestal veroorzaakt door een combinatie van regulering, gedrag, techniek, waarden, normen en economie. Wij willen die barrières ontrafelen door wetenschappelijke kennis te vertalen naar concrete interventies. We geloven dat we dit alleen impactvol kunnen doen door samen te werken met partners in de samenleving, zoals publieke instellingen en private partijen.
Jullie richten je op systeemverandering. Wat betekent dat in de praktijk?
Omdat het systeemprobleem zo groot is, moet je het klein maken om vooruitgang te boeken. We doen dit via concrete projecten. Een voorbeeld is ons onderzoek met cateraars tijdens SAIL, waarbij we met kennis uit de sociale psychologie en economie kijken naar aan welke knoppen we kunnen draaien om voedselkeuzen van consumenten daadwerkelijk te veranderen. Zo proberen we interventies te vinden die het hele systeem kunnen laten kantelen. We willen echt een trendbreuk maken door partners vanaf het ontwerp van de vraagstelling mee te nemen in het onderzoek, zodat de impact direct in de praktijk wordt gerealiseerd.
In samenwerking met Pakhuis de Zwijger maakt SEVEN een reeks over eiwittransitie. Waarom juist dit vraagstuk?
De voedselsector is een mega belangrijke driver van het klimaatprobleem; het staat echt naast energieverbruik. De eiwittransitie is bij uitstek een systeemprobleem. Er zijn veel goede oplossingen bedacht, zoals True Pricing, maar die werken in de praktijk vaak niet door een puzzel van factoren: regulering, belangen van boeren, prijsstelling en de kaders van de Europese markt.
Wie is er volgens jou verantwoordelijk voor deze transitie en de aansprakelijkheid binnen het voedselsysteem?
Het is een gelaagde, gedeelde verantwoordelijkheid. Staten hebben de primaire juridische verantwoordelijkheid om zaken te organiseren, maar ook de corporate sector heeft een eigen verantwoordelijkheid, ook al is dat juridisch soms lastig vast te leggen. Supermarkten kunnen wel wat doen, maar hun rol is op een gegeven moment uitgespeeld als de overheid niet ingrijpt via regulering of marktmaatregelen.
Er is vaak veel maatschappelijke weerstand tegen de eiwittransitie. Hoe kijk jij daarnaar?
Vlees is een sterke identiteitsbepalende factor; voor een deel van de mensen is het consumeren van vlees een deel van wie ze zijn. Toch moet de overheid haar verantwoordelijkheid nemen. Er liggen duidelijke juridische targets waar we naartoe moeten werken en de overheid moet durven besluiten te nemen die voor een deel van de bevolking onwelgevallig zijn. Daarbij helpt het om de agenda’s van klimaat, gezondheid en biodiversiteit samen te voegen; zeker de gezondheidsagenda kan een sterke drijver zijn voor politieke steun.
Ben je benieuwd naar hoe we de systeembarrières in de eiwittransitie kunnen doorbreken en welke rol consumenten in die omslag spelen?
Wil je meepraten over de weerstand op de weg naar een plantaardige toekomst? Op dinsdag 14 april duiken we hier dieper in tijdens het programma Vega onder vuur in Pakhuis de Zwijger.
