“De havermelkelite komt onze gehaktbal afpakken.” Zo zou je de weerstand tegen vega kunnen samenvatten. Dat deze weerstand misschien wel sterker dan ooit is werd duidelijk toen de nieuwe Schijf van Vijf werd gepresenteerd. “Linkse waanzin”. “Deugschijf, Agenda2030 gaat een versnelling in” en “Ik moet helemaal niets”. Dat laatste is feitelijk juist want, for the record, de Schijf van Vijf is een geheel vrijblijvend advies. Waar komt dan toch dat idee van vrijheidsbeperking en ‘afpakken’ vandaan? Hoe effectief is frame? En wat valt eraan te doen?
Nieuwe programmareeks
Daarover ging het in de aftrap van een nieuwe programmareeks met SEVEN, het klimaatinstituut van de Universiteit van Amsterdam. In Nederland van Dier naar Plant onderzoeken we mogelijke systeemdoorbraken in de eiwittransitie: de verschuiving van dierlijk naar plantaardiger eten. Hier een samenvatting van de belangrijkste inzichten die we meenemen naar aflevering twee.
Agropopulisme
Sociaal geograaf Willem Boterman vertelt dat vlees de afgelopen jaren in toenemende mate is gepolitiseerd. De professor voor SEVEN, het klimaatinstituut van de Universiteit van Amsterdam noemt het agropopulisme. Tijdens de boerenprotesten trokken populisten massaal een boerenkostuum aan om poserend op een tractor hun affiniteit met het platteland te tonen. Hollands zijn wordt door hen graag gekoppeld aan een dieet van gehaktballen – en vervolgens scherp afgezet tegen couscous uit ‘exotische oorden’.
Je bord is politiek
Ook wordt de discussie over vlees ingezet om verschillen tussen stad en platteland uit te vergroten en het idee te voeden dat Randstedelijke elites een woke agenda opdringen aan de rest van het land. Deze politisering zie je ook terug in de cijfers. Hoe rechtser de kiezer, hoe meer vlees ze consumeren. En vlees eten hangt in toenemende mate samen met andere politieke identiteiten zoals een voorkeur voor traditionele gender ideeën, een negatieve houding ten opzichte van migranten, een laag vertrouwen in instituties en een afkeer van klimaatbeleid. Die samenhang is de laatste vijf jaar sterk toegenomen.
RIP De Week zonder Vlees
Dat dit soort weerstand effectief kan zijn, blijkt uit het verhaal achter de campagne De Week Zonder Vlees en Zuivel. Op het hoogtepunt deden maar liefst 3 miljoen Nederlanders mee. De campagne was positief ingestoken en volledig afhankelijk van vrijwillige deelname. Toch werd de campagne even later het mikpunt van de lijsttrekker van de BBB. Caroline lanceerde de Week van de Hollandse Hap met veel vlees en zuivel en er werden door Van der Plas zelfs Kamervragen gesteld over of de Nederlandse overheid niet ook in het vermeende complot zat.
Wissel ‘ns Wat
Isabel Boerdam, de initiatiefnemer van de campagne, vertelt hoe de politisering van haar oproep om een weekje plantaardig te eten het draagvlak onder haar campagne onderuithaalde. De supermarkten en cateraars met wie ze deze campagne produceert drongen aan op een koerswijziging. De Week zonder Vlees & Zuivel is inmiddels geëvolueerd tot Wissel ‘ns Wat: positiever, vrijblijvender en meer gericht op de lol van wat nieuws proberen dan op het staken van dierlijke consumptie.
De stille eiwittransitie
Hoe moeten we omgaan met dit soort weerstand? Volgens Lotte de Lint van de Wageningen Universiteit biedt de zogenaamde ‘stille eiwittransitie’ mogelijkheden om zonder al te veel weerstand tóch resultaten te boeken. Door vega vaker als standaardoptie aan te bieden of het aandeel plantaardig in de gehaktbal, kroket en andere ‘hybride’ vleesproducten te verhogen kunnen stappen worden gezet zonder populisten tegen je in het harnas te jagen. Soms moeten mensen even uit hun routine getrokken worden en blijkt achteraf dat ze eten zonder dode dieren eigenlijk harstikke lekker vinden. Uit een experiment van SEVEN tijdens Sail Amsterdam blijkt inderdaad dat als mensen pas achteraf verteld worden dat hun lekkere kroket vegetarisch was, ze vaker openstaan voor vega producten in de toekomst.
Lekker, leuk en makkelijk
Isabel Boerdam herkent dit. Vega moet vooral lekker, leuk en makkelijk zijn. We moeten routinegedrag stimuleren en supermarkten en cateraars hebben daar een belangrijke rol in. Hoe kunnen zij onze eetpatronen beïnvloeden? Welke rol en verantwoordelijkheid hebben zij precies? En waar lopen zij tegenaan in hun plantaardige ambities?
Deel twee: plant-based als go-to
Daarover gaan het hebben in deel twee: Plant-based als go-to. Op 27 mei gaan we in gesprek met Chantal Goenee van Lidl, Veronique Dries van Vermaat cateraars over de vraag hoe zij plantaardig vaker als standaardoptie kunnen aanbieden. Professor Jan Willem Bolderdijk, van het Marketing Insights for Sustainable Transformation (kortweg MIST) instituut, onderzocht de transitie van zwarte piet naar roetveegpiet. Wat kunnen we daarvan leren? En Christa Blokhuis deelt de inzichten uit haar net afgeronde promotieonderzoek naar een plantaardiger voedselsysteem.
Kom meepraten! Meld je gratis aan voor Plant-based als go-to op 27 mei in Pakhuis de Zwijger.
