Heeft Nederland een politieke gevangene? Het schokkende antwoord van Rein Gerritsen is: ja. In zijn boek schrijft de wetenschapsfilosoof het verhaal van de Koerdische politieke leider Hüseyin Baybasin die veroordeeld is tot levenslang en al ruim 25 jaar vastzit in Nederland. Na de oprichting van het Koerdisch Parlement in Ballingschap op 12 april 1995 te Den Haag, werd Hüseyin Baybasin in de raderen van de wereldpolitiek vermalen. In het boek laat Gerritsen zien hoe een Turks-Nederlandse politie-eenheid bewijs vervalste, waarna criminologen, vertalers, rechters, raadsheren en politici in het web van leugens verstrikt raakten. Het voorwoord is geschreven door vijf voormalige gevangenisdirecteuren die zich openlijk verzetten tegen Baybasins onterechte opsluiting.

Dit programma is enkel fysiek te bezoeken in onze zaal. Het programma is wel later online terug te kijken via dezwijger.nl/terugkijken of via ons YouTube-kanaal.

Over het programma

Tijdens dit programma gaan we in gesprek over het boek van Rein Gerritsen en de hoofdpersoon uit het boek namelijk Hüseyin Baybasin. Het verhaal van Baybasin speelt zicht voor een belangrijk deel af in de roerige jaren 90 van Turkije. Jaren waarin banden van de Turkse staat met de onderwereld op een pijnlijke manier zichtbaar werden tijdens het Susurluk schandaal, met Baybasin in de rol van klokkenluider. Een periode waarin de straten van Turkije bezaaid lagen met de lijken van kritische journalisten, Koerdische politici, activisten, zakenmensen en andere ‘vijanden van de staat’. Tevens waren dit de jaren dat Nederland één van de belangrijkste wapenleveranciers van Turkije was.

De complexe context van (een mix van) inlichtingendiensten, etnisch-politieke conflicten en overheid-onderwereld banden leent zich uitstekend voor een spannende spionagethriller. Om dezelfde redenen is het door de jaren heen helaas ook vaak voedingsbodem geweest voor halfbakken complottheorieën die erg schadelijk zijn gebleken voor de zaak van Baybasin.

Tegelijkertijd is er vanuit verschillende hoeken ook veel (empirisch) onderbouwde kritiek geweest, onder andere op de gebrek aan verificatie van het aangeleverd bewijs en de problematische samenwerking met de Turkse inlichtingendiensten in de zaak Baybasin. Zo hebben onder andere gerenommeerde wetenschappers, Tweede Kamerleden, voormalige gevangenisdirecteuren, verschillende kranten, actualiteiten en nieuwsprogramma’s (zie ook de ‘lees meer’ sectie onderaan de pagina) zich door de jaren heen openlijk en kritisch hierover uitgelaten. Vooralsnog zonder succes, want Baybasin zit momenteel nog steeds vast in detentie.

Kortom, we hebben een zaak waarin verschillende wetenschappers en onderzoeksjournalisten na diepgravend onderzoek aangeven, dat er sprake is van een grote rechterlijke dwaling. Tegelijkertijd is het in sommige opzichten een complex verhaal, niet makkelijk te doorgronden en regelmatig gekaapt door verschillende complotdenkers. Gerritsen durft zich wel eraan te wagen, bovendien houdt hij zich verre van complottheorieën.

Tijdens deze avond gaan we in gesprek over het boek en de zaak Hüseyin Baybasin met:

  • Rein Gerritsen (1959) studeerde wijsbegeerte, natuurkunde en theoretische psychologie aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Gerritsen is wetenschapsfilosoof, vertaler en schrijver. Hij publiceerde over Paul Feyerabend, William James, Philip Zimbardo en Stephen Jay Gould. Momenteel werkt hij aan de Morgenthau-papers, een wetenschapsfilosofische trilogie in romanvorm over het leven van een Duitse artillerist tijdens de slag om Verdun. In voorbereiding is ook In het algemeen belang, een kennismaking met de forensische filosofie. Verder is hij ook freelance publicist voor onder andere voor Filosofie Magazine en bestuurslid van de Nederlandse Stichting voor Wijsgerig Pragmatisme.
  • Ton Derksen (1943) is historicus, socioloog en filosoof. Na zijn leven als hoogleraar wetenschapsfilosofie raakt Ton Derksen bij toeval betrokken bij de zaak van Lucia de Berk, die op dat moment een levenslange gevangenisstraf uitzit voor zeven moorden en drie pogingen tot moord op haar patiënten. De in Oxford gepromoveerde Derksen stuit bij bestudering van de zaak op allerlei denkfouten waartoe het brein, dat primair gericht is op overleven, ons in onze alledaagse waarheidsvinding aanzet dan wel verleidt. Het boek Lucia de B.: Reconstructie van een gerechtelijke dwaling (2006), dat Derksen schreef naar aanleiding van zijn bevindingen, bracht een omslag in het denken teweeg die uiteindelijk heeft geleid tot de vrijlating van Lucia de Berk. De zaak gaat de geschiedenis in als één van de grootste gerechtelijke dwalingen ooit. Hierna verdiept hij zich nog in vier andere geruchtmakende zaken (waaronder de Puttense moordzaak & Deventer moordzaak) waar hij vergelijkbare denkfouten en dwalingen op het spoor komt. Over de zaak Baybasin schrijft hij maar liefst drie boeken: Rammelende argumenten voor de Hoge Raad: Wegpoetsstrategieën van mr. Aben in de herzieningszaak Baybasin (2017), De Baybasin taps: een politiek gevangene in Nederland (2015) en Verknipt bewijs: De zaak-Baybasin (2014).
  • Adèle van der Plas is jurist en criminoloog en werkt sinds 1982 als strafrechtadvocaat in Amsterdam bij Bakker Schut & Van der Plas Advocaten. Sinds 2001 staat zij Hüseyin Baybasin bij als advocaat. Adèle van der Plas heeft strafrecht en criminologie gedoceerd aan de Universiteit van Leiden en aan de Universiteit Utrecht.
  • Frans Douw werkte in verschillende gevangenissen en inrichtingen, waaronder het Pieter Baan Centrum. Nog steeds zet Douw zich in binnen- en buitenland in voor een menswaardige detentie. Hij richtte hiertoe samen met Toon Walravens de Stichting Herstel en Terugkeer op en maakt met Edwin Kleiss de podcast-serie The Prison Show. Douw is na zijn pensionering internationaal adviseur op het gebied van forensische psychiatrie en het gevangeniswezen, onder andere in de Verenigde Staten, Rusland, Oost-Europa, Engeland en Curaçao. Momenteel zet hij met fotograaf/kunstenaar Jan Banning een uitwisseling over strafrecht met de VS op: HAL (Holland America Line). Verder is hij ook de auteur van Het zijn mensen: het verhaal van een gevangenisdirecteur (2021) en bestuurslid bij Stichting Restore Justice.