Op 23 juni stemt het Europees Parlement over de Digitale Euro. Een belangrijk dossier waar al jaren aan wordt gewerkt in Brussel. Op 8 mei wijden we hier in Pakhuis de Zwijger een VPRO Meet Up aan dit onderwerp. Ik sprak met onderzoeksjournalist en auteur van ‘Geld genoeg, maar niet voor jou’ over waarom de digitale euro er moet komen en wat hij hoopt uit de avond te halen.
We gaan het hebben over de digitale euro. Hoe verschilt deze nou van het geld dat we kennen van het digitale geld op onze bank app?
Omdat we voor alles dezelfde naam gebruiken, “euro”, lijkt het alsof al ons geld hetzelfde is. Maar dat is niet zo. De digitale euro die nu wordt ontwikkeld is publiek geld, terwijl het saldo op je bankrekening privaat geld is. De digitale euro is een directe claim op de centrale bank, net als contant geld. Je banktegoed is een vordering op een commerciële bank.
Waarom is het belangrijk dat ie er komt? En welk probleem lossen we daarmee op?
In het papieren tijdperk had iedereen toegang tot centrale bankgeld via briefjes en munten, maar in het digitale tijdperk is dat publieke geld grotendeels uit ons dagelijks betalingsverkeer verdwenen. Door de digitalisering van onze economie is de balans tussen privaat en publiek geld uit het lood geslagen. We zijn hierdoor haast volledig afhankelijk geworden van private banken en Amerikaanse creditcardmaatschappijen om elkaar te kunnen betalen.
Die grote multinationals verdienen hier jaarlijks vele miljarden aan, terwijl de publieke sector ondertussen wel klaar staat met vangnetten, garanties en noodkredieten als het misgaat. Een goed ontworpen digitale euro zou de balans tussen publiek en privaat geld kunnen herstellen en daarmee onze afhankelijkheid van grote banken en buitenlandse betaalgiganten verkleinen. Dat kan op termijn de stabiliteit van het stelsel verbeteren en de publieke kosten omlaag brengen.
Dit project loopt al aardig lang, maar binnenkort wordt er gestemd in het Europees Parlement. Zoals het nu ter stemming komt te liggen, verschilt erg van hoe jij het liefst zou zien dat de digitale euro wordt ingevoerd. Kun je dat uitleggen? Hoe zou die er wat jou betreft uit moeten zien en hoe verschilt dat van het plan dat er nu ligt?
Ik zou het liefst zien dat er een publieke digitale munt komt die qua veiligheid, gebruiksgemak, kosten en privacy beter is dan private alternatieven. Met een aantrekkelijk publiek alternatief voor bankgeld kun je op den duur ook de publieke vangnetten voor banken stapsgewijs afbouwen. Alleen door publieke en private belangen beter te scheiden komt er een einde aan het huidige systeem waarbinnen de winsten privaat zijn terwijl de maatschappij de lasten draagt.
In het huidige wetsvoorstel wordt echter een lage limiet ingebouwd, een maximum van 3000 euro dat ervoor moet zorgen dat je de digitale euro wel als betaalmiddel maar niet als spaarmiddel kan gebruiken. Dat is een vreemde constructie. Waarom zou je met de digitale euro betalen als je niet eens je salaris op die rekening kunt ontvangen?
Jij schreef eerder over de rol van de banken lobby in dit dossier. Met welk belang proberen zij dit dossier te “saboteren”?
Die lage limiet is erin gelobbyd door de bankensector. Jarenlang hebben de bankiers ingepraat op centraalbankiers en politici om een dergelijke limiet in te bouwen. Zij schilderen de digitale euro af als een bedreiging voor de financiële stabiliteit, maar dat is onzin. De echte reden is duidelijk: als we de digitale euro gaan gebruiken om mee te betalen, verdienen banken, betaalbedrijven en creditcardmaatschappijen minder aan transactievergoedingen. Maar als mensen ook nog substantiële bedragen in digitale euro gaan aanhouden, zullen banken meer rente moeten bieden om spaargeld aan te trekken. Dat is goed voor spaarders, maar slecht voor de winstmarges van banken.
De digitale euro wordt nu eigenlijk alleen nog gepresenteerd als een middel om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse betaalbedrijven als Mastercard, Visa en PayPal. Onze afhankelijkheid van grote banken – de oorspronkelijk aanleiding om digitaal publiek geld te ontwikkelen – is dankzij een goed gecoördineerde lobby volledig naar de achtergrond gedrukt. Dat is een gemiste kans.
Op 8 mei praat je mee tijdens het programma ‘De strijd om de digitale euro’. Je gaat in gesprek met Menno Broos en Lara Wolters. Wat hoop jij voor het gesprek die avond?
De digitale euro is geen puur technische aangelegenheid. Dit gaat over de machtsverdeling tussen publiek en privaat, en dat gaat iedereen aan. Ik hoop dat we onze Euro Parlementariërs kunnen inspireren om te pleiten voor hogere ambities: een digitale euro die meer is dan een technische update van het bestaande stelsel, maar eentje die ons minder afhankelijk maakt van grote multinationals – niet alleen van de betaalreuzen, maar ook van de banken. En ik hoop dat het publiek na afloop denkt: dit gaat ook over mijn betaalrekening, mijn spaargeld en de manier waarop we onze economie inrichten. Dit is te belangrijk om alleen aan technocraten en banklobbyisten over te laten.
Benieuwd naar dit gesprek? Meld gratis je aan via deze link en kom op 8 mei naar het programma!
