In maart 2026 publiceerde Babette Porcelijn haar nieuwste boek De Trias Economica, waarom schreef zij dit boek? Wat heeft de trias politica te maken met deze nieuwe term en hoe kan dit ‘denkkader’ ons helpen in de weg naar een economie zonder verborgen impact? Wij spraken haar hierover.
Begin dit jaar schreef je De Trias Economica met als ondertitel ‘economie zonder verborgen impact’. In 1016 schreef je al het boek De verborgen impact, laten we dus beginnen met die verborgen impact. Hoe ziet deze eruit en hoe leidde jouw boek in 2016 jou naar dit boek?
Verborgen impact verwijst naar allerlei schadelijke impacts die vrijkomen bij het uit de grond halen en maken van alles wat wij hier kopen en gebruiken. Dat gaat over schade aan natuur, milieu en klimaat, maar ook over schade aan mensen; denk aan onderbetaling, uitbuiting en schending van mensenrechten bijvoorbeeld. De meeste impact wordt veroorzaakt diep in productieketens aan de andere kant van de wereld, buiten ons zicht.
Zelfs als we weten hoe impact werkt en wat je daartegen kunt doen lukt het de meerderheid maar niet om andere keuzes te maken. Ik realiseerde me dat impact niet alleen afhangt van persoonlijke keuzes maar dat het ook ingebakken zit in de logica van het systeem. Dus wilde ik ook daarvan snappen hoe het werkt en oplossingen voor ontwikkelen.
Trias Economica is een afgeleide van Trias Politica, wanneer besefte je dat je inspiratie kon putten uit dit eeuwenoude begrip en wat houdt de Trias Economica in?
Ik was op zoek naar weeffouten in de economie die ons de onduurzame kant opduwen en die de economie zelf onder druk zetten. Ik pelde het laagje voor laagje af en kwam uiteindelijk uit bij economische macht. Wie bepaalt waar het grote geld naartoe stroomt? Wie bepaalt hoe en waar geproduceerd wordt? Wie maakt de economische regels en hoe gaat dat in zijn werk? In ons systeem zijn het dezelfde mensen en organisaties die over die verschillende dingen iets te zeggen hebben. Dat geeft machtsconcentratie.
Hoe doorbreek je dat? Het deed me denken aan de trias politica, die een oplossing biedt voor politieke machtsconcentratie, door machten uit elkaar te trekken en zeggenschap te verdelen. Ik dacht, kun je ook zoiets doen in de economie?
En er was nog een tweede ontdekking die hielp bij het ontwerp van de trias economica. Degenen die bepalen zijn ook degenen die het meest profiteren van de economische beslissingen. Maar degenen die daarvan de gevolgen voelen hebben niets in te brengen. Dat is diep ondemocratisch. En dat deed me denken aan een leus uit de Amerikaanse onafhankelijkheidsbeweging: ’no taxation without representation’. Die heb ik geschikt gemaakt voor de economie: ’no impact without representation’. Alle stakeholders moeten een stem krijgen in de koers van grote bedrijven en geldstromen, dus ook de stille stemmen zoals mijnwerkers, natuur en toekomstige generaties.
En verrassend genoeg werkt dat dus, en er blijkt zelfs al veel te gebeuren wat hier helemaal in past, zoals steward-ownership, de Toekomststoel of rechten voor de natuur.
Wat is het verschil met de scheiding der machten in de trias politica?
De enige overlap is de publieke macht, dat is de wetgevende macht. De twee andere machten zijn anders dan in de trias politica: de financiële macht en de bedrijfsmacht. En verder is de trias politica vooral toe te passen op het bestuur van een land of in de EU, terwijl de trias economica op alle niveaus gevolgen heeft. Het verandert hoe grote organisaties functioneren, het verandert de financiële sector, de geldschepping, de wereldwijde productieketens, multinationals en de soevereiniteit van landen. Het idee is heel breed toepasbaar en op al die niveaus nuttig.
In de ‘mainstream’ economische theorie is de term ‘macht’ eigenlijk weinig aanwezig; terwijl jij dit heel centraal stelt in je boek, wat zegt dit over hoe er naar de economie gekeken wordt?
Mainstream economen kijken vooral naar de economie in termen van prijsprikkels en marktwerking. Macht wordt meer gezien als een afwijking of een fout, terwijl het de kern is van wat er misgaat. Ik dacht er in eerste instantie ook niet over na, maar als je het eenmaal door die bril bekijkt, ga je zien hoe allesbepalend het is.
Om het nog beter te begrijpen, kan je een voorbeeld geven van een grote fout binnen ons huidige systeem? En waarom lukt het nog niet om dit te veranderen?
Juist in de overlap tussen de drie machten gaat het mis: waar investeerders, grote bedrijven en overheden bij elkaar op schoot zitten. Denk aan de zware lobby van big business in Brussel. Of denk aan de grote macht van IMF en Wereldbank via staatsschulden op het beleid van arme landen in het mondiale Zuiden, die daardoor overgeleverd zijn aan de kapitalistische marktlogica en daardoor veel waarde zien wegvloeien naar het mondiale Noorden. Of denk aan de aandeelhoudersmacht, die bedrijven onder grote druk zet om steeds meer winst te moeten maken. Bedrijven worden daardoor gedwongen om kosten te drukken, lees: kosten zoveel mogelijk te externaliseren. En daar wordt verborgen impact geboren. Of denk aan het feit dat de financiële sector commercieel is, waardoor geld is verworden van ruilmiddel tot verdienmodel. Dat is een belangrijke aanjager van groeidwang van de hele economie. En dat zijn nog maar een paar voorbeelden. Als je die machten uit elkaar trekt ontmantel je meteen die corrumperende overlap. Lijkt mij heel heilzaam voor de economie en de maatschappij.
Wie wil je graag bereiken met het boek en waar hoop je mensen mee te inspireren?
Ik denk dat dit in feite iedereen aangaat. We zijn allemaal een stakeholder in deze economie en we kunnen het tij alleen (op een vreedzame manier) keren via de democratie. Eigenlijk wil ik dus iedereen bereiken, maar om effectief te zijn moet ik toch gerichter aan de slag. Ik richt me op politici, economen en denkers, oftewel op politieke partijen, economische opleidingen en ngo’s. Ik hoop ook samen op te trekken en een beweging op gang te brengen, want samen hebben we meer slagkracht.
Tot slot, 17 juni spreek je over jouw boek met verschillende experts die ook bezig zijn om de economie te veranderen, wat hoop je van deze avond?
Ik hoop dat we met elkaar kunnen nadenken over hoe we invoering van de trias economica dichterbij kunnen brengen. Hoe versnellen we wat er al gebeurt en brengen we nieuwe ideeën onder de aandacht van het grote publiek?
Wil je meepraten over de trias economica en hoe we deze dichterbij brengen? Kom op 17 juni naar Pakhuis de Zwijger om hierover in gesprek te gaan. Meld je hier aan!
