Het begon met een simpele observatie op Facebook: iemand die zichzelf plotseling profileerde als een alwetende goeroe. Voor journalist Ivo van Woerden was het de start van een jarenlange duik in de schaduwkanten van moderne spiritualiteit. Hij stuitte op Bentinho Massaro, een Nederlandse man die vanuit zijn huiskamer een wereldwijd miljoenenpubliek bereikte, maar zijn fans achter de schermen manipuleerde en mishandelde. Over hem schreef Ivo zijn nieuwste boek: ‘In de greep van de goeroe’. Dit boek laat zien hoe onze hedendaagse algoritmes het makkelijker dan ooit maken om verzeild te raken in een sekte-web. Op vrijdag 29 mei presenteert hij dat boek in Pakhuis de Zwijger. Maar wij spraken Ivo nu al over deze gevaarlijke, doch fascinerende wereld van moderne cults.
Wanneer en waarom ben je dit onderzoek begonnen? Was er een specifieke aanleiding?
In maart 2021 ben ik met mijn onderzoek begonnen. We zaten in de coronacrisis en ik had een overleg met De Volkskrant om over ideeën voor artikelen te praten. Op mijn Facebook-tijdlijn was iemand die ik ken, zich plots gaan voordoen als een goeroe. Hij wist alle antwoorden op de grote levensvragen én ook hoe dat met het coronavirus zat. Je kon jezelf genezen door je energie aan te passen, schreef hij. Hij was daarnaast in te huren voor coaching en sessies. Ik was gefascineerd door zijn zelfvertrouwen en ook de arrogantie waarmee hij zich uitsprak. Aan de berg hartjes en likes te zien, waren veel mensen blij met wat hij schreef. Zelf twijfel ik altijd aan alles. Wat moet het heerlijk zijn om zo zeker van je zaak te zijn, dacht ik. Waar komt dat zelfvertrouwen eigenlijk vandaan? En wat komt daaruit voort?
Maar deze persoon kende ik, waardoor ik niet met gepaste afstand op onderzoek uit kon gaan. Mijn contact bij De Volkskrant vroeg me of ik Bentinho Massaro kende, een jongeman uit Amsterdam die wereldwijd een miljoen volgers had verzameld op sociale media door spirituele ideeën te verspreiden. Er had een groot stuk over hem in The Guardian gestaan en ook de Amerikaanse Playboy had hem geïnterviewd, maar in Nederland kenden we hem eigenlijk niet. We spraken af dat ik een profiel over hem zou gaan maken.
Welke ontdekking heeft jou het meest geschokt?
Tijdens mijn onderzoek ontdekte ik dat mensen zwijgcontracten hadden getekend. Dat vond ik al schokkend. Massaro zegt mensen naar spirituele verlichting te kunnen begeleiden en dat wordt voorgespiegeld als de ultieme bevrijding van het menselijk lijden. Hoe kun je mensen willen bevrijden en ze ondertussen knevelen met een zwijgcontract? vroeg ik me af. Welke verhalen zitten er achter die contracten?
Uiteindelijk besloten meerdere voormalige volgers die contracten te doorbreken om anderen voor Massaro te waarschuwen. Ze beschuldigen hem van seksueel, psychisch en financieel misbruik. Ook dat was schokkend.
Toch ben ik het meest geschrokken van de hoeveelheid mensen die zware psychische klachten hebben overgehouden door het toepassen van zijn leer. Het gaat om psychoses, zware depressies en suïcidale klachten. Twee voormalige volgers hebben zelfs zelfmoord gepleegd…
Wat voor boodschap hoop je mee te geven met dit boek? Een les? Een waarschuwing?
Verhalen over sektes gaan vaak over ‘er was eens een slechte man en een groep goedgelovige mensen die erin zijn getrapt’, vergezeld van allerlei bizarre feiten. Daardoor kun je zeggen ‘mij zou dat nooit gebeuren’ en ‘ik zou gewoon weggaan’. Maar daarmee krijg je geen inzicht in hoe een groep een sekte wordt, hoe intelligente mensen in zo’n groep terechtkomen en welke gedragspatronen eronder liggen. Een sekte adverteert er niet mee een sekte te zijn, mensen denken dat ze zich aansluiten bij iets goeds. Bovendien kan sektevorming in elke groepsvariant plaatsvinden, dat hoeft niet alleen spiritueel te zijn. Dus: wat zijn de rode vlaggen waar je op moet letten? Hoe kun je onder invloed van iemand komen te staan? Ik hoop met In de greep van de goeroe meer inzicht te bieden in al die patronen én te laten zien welke rol sociale media daarin kan spelen.
Op vrijdag 29 mei gaan we bij Pakhuis de Zwijger verder in gesprek met Ivo van Woerden over zijn boek ‘In de greep van de goeroe’. Ook aan tafel zitten filosoof en goeroe-expert Stine Jensen en sektepsycholoog Jessica Terwiel. Benieuwd geworden? Meld je hier gratis aan!
Kun je echt niet wachten? Lees hieronder dan alvast een sneak peek uit het boek:
Het is zaterdag 9 december 2017, half een ’s middags en rechercheur Chris Stevens staat op de picknickplek vlak bij de Midgley-brug, die net buiten Sedona, Arizona, over de Wilson Canyon heen loopt en uitzicht biedt op Oak Creek Canyon. Twee wandelaars hebben er een lichaam gevonden en 911 gebeld. Direct nadat de melding binnenkwam is Stevens ernaartoe gereden. Zo’n vier à vijf keer per jaar is het raak, dan springt er iemand van de brug, weet Stevens. Een jaar geleden was er aan beide kanten van de brug een hekwerk geplaatst om suïcidepogingen te bemoeilijken. Was er nu dan toch weer iemand…?
Stevens tuurt langs de stalen boogconstructie van de brug de diepte in voorbij de rode, beige en oranje rotsen. Daar, in de buurt van de Huckaby Trail, moeten de wandelaars zich ongeveer bevinden. Stevens kijkt, maar krijgt ze niet in het vizier. De brandweer moet al ter plaatse zijn, al ziet hij die ook nergens. Aan de andere kant van de brug staat een auto, op een plek waar je niet mag parkeren. Stevens gaat erheen. Het is een zwarte Toyota 4-Runner met een nummerbord uit Colorado. Op de bestuurdersstoel ligt een McDonald’s-bonnetje waar op de achterkant iets met de hand geschreven staat. Het is vanaf de auto zo’n zes stappen om autoweg 89a over te steken en de diepte in te kijken. Er loopt een slecht begaanbaar pad langs de rotsrand dat voert naar het doorgegeven punt. Stevens begint aan de afdaling.
Eenmaal beneden treft hij naast de wandelaars twee collega’s van de brandweer aan. Ze staan bij het lichaam van een jongeman, rond de dertig jaar oud, die op zijn zij op de rivierbedding ligt met veel letsel. Zijn t-shirt is wat opgetrokken zodat zijn buik zichtbaar. De wandelaars vertellen dat ze, toen ze hem vonden, voorzichtig aan zijn schouder hebben geschud en zijn ademhaling hebben gecontroleerd. Stevens schat in dat de man een val van zeventig meter heeft gemaakt.
Hij maakt foto’s van wat hij aantreft. Ook inventariseert hij de voorwerpen die de man bij zich had. In een broekzak zit een autosleutel van een Toyota 4-Runner en in een andere zak zit een naamkaartje aan een blauw koord. Er staat ‘The Sedona Experiment ii’, ‘deelnemer’ en de met de hand geschreven naam ‘Brent’ op. In een zwarte portemonnee zitten een rijbewijs en meerdere creditcards op naam van ‘Brent Marc Wilkins’, een verzekeringskaart en de registratie van een auto uit Colorado.
‘The Sedona Experiment ii’ klinkt Stevens bekend in de oren. Hij kwam de woorden tegen in een document over Bentinho Massaro. Sinds het begin van het jaar is deze uit Nederland afkomstige spiritueel leraar in Sedona neergestreken om daar bijeenkomsten te organiseren in het Creative Life Center, een rood complex dat aan de stadsrand ligt en een in het oog springende torenspits van donkergroen glas heeft, waardoor het iets van een moderne kerk weg heeft. Stevens had zich al voorgenomen om eens met Massaro te gaan praten nadat hij verschillende verontrustende telefoontjes had gekregen, maar daar kan hij, nu hij bij het lichaam van Wilkins staat, niet meer mee wachten.
