Olof van der Gaag is voorzitter van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, de brancheorganisatie van bedrijven die de energietransitie willen versnellen. Op 9 juni is hij in Pakhuis de Zwijger gastheer van een debat over de vraag welke rol datacenters daarbij kunnen spelen.
Datacenters zijn flinke energieslurpers. En weinig bemind. Hoe zie jij dat?
We zijn in ons dagelijks leven met handen en voeten gebonden aan digitale technologie. Voor ons economisch verdienvermogen geldt dat eens te meer. Ik wil niks afdoen aan reële discussies over de claim van deze sector op fysieke ruimte of ruimte op het net, maar dat het aantal datacenters gaat groeien staat vast. Wennink schrijft in zijn gezaghebbende rapport dat de Europese Unie slechts vijf procent van de wereldwijde rekencapaciteit bezit, tegenover 74 procent in de Verenigde Staten. Met het toenemend belang van AI lijkt mij dat even ongezond als onhoudbaar. Want net als voor onze energievoorziening zal Europa ook in dit opzicht meer op eigen benen moeten gaan staan.
Hoeveel elektriciteit gebruiken datacenters eigenlijk?
In 2024 was dat volgens het CBS 4,6 procent van alle in Nederland gebruikte stroom, al drie keer zoveel als in 2017. Onze nationale netbeheerder TenneT voorziet dat het in 2030 al tien tot vijftien procent is, uiteraard een enorme toename. Daarna zou het afvlakken, maar het is lastig voorspellingen te doen; ontwikkelingen gaan keihard. Feit is dat deze datacenters al voor 99 procent op groene stroom draaien. Daarmee geven ze een enorme kickstart aan met name windparken op zee. Daar profiteert iedereen van, omdat het helpt bij opschaling en daarmee kostendaling van deze techniek.
Maar het elektriciteitsnet is nu al vol. En de rechter zette pas nog een streep door de claim van een datacenter rechtstreeks op het hoogspanningsnet van TenneT te kunnen worden aangesloten.
Voor datacenters geldt hetzelfde als voor andere stroomvragers: je wordt pas aangesloten als er (weer) plek is op het net. Waarbij bepaalde maatschappelijke functies (niet zijnde datacenters) prioriteit krijgen. Dat zal op de ene locatie langer gaan duren dan op de andere. Interessant genoeg kunnen bestaande datacenters ondanks hun fikse stroomgebruik in potentie óók deel zijn van een oplossing. Omdat datacenters zich niet kunnen permitteren uit te vallen, ook al is de kans nog zo klein, hebben ze allemaal een eigen back-up voor hun stroomvoorziening. Dat zijn aggregaten op fossiele energie, wat weliswaar niet ideaal is. Maar het zou netbeheerders enorm kunnen helpen als ze gebruik zouden kunnen maken van deze back-ups bij vraagcongestie. Dan zou je deze aggregaten kunnen laten draaien voor de paar uur dat er meer vraag dan aanbod is op het net. Ingewikkeld zat, ook qua stikstofregels, maar de moeite van het bespreken waard.
Kunnen datacenters warmte leveren?
Jazeker. Doordat datacenters altijd op volle kracht draaien, is er een stabiel aanbod van warmte die je kunt gebruiken in warmtenetten om woningen, kassen of bedrijven mee te verwarmen. Het mooie is: als de gebruikte stroom groen is, is de restwarmte dat ook. In de kop van Noord-Holland gaat restwarmte van een datacentrum gebruikt worden voor een bestaand warmtenet voor tuinders. In de Amsterdamse Watergraafsmeer zijn vergevorderde plannen van energiecoöperatie MeerEnergie om restwarmte te gaan gebruiken van het nabijgelegen Equinix. Ook Vattenfall kijkt daar naar het gebruik van restwarmte vanuit de datacenters in het havengebied. Nu is die warmte nog van betrekkelijk lage temperatuur, maar met moderne koelingsmethoden kan dat stijgen tot wel vijftig graden, een veelbelovende ontwikkeling.
Gaat dat allemaal vanzelf?
Dingen gaan zelden vanzelf. Precies daarom zijn we benieuwd welke radicale innovaties en/ of afspraken er mogelijk, waarmee we ervoor zorgen dat datacenters blijven draaien op honderd procent nieuwe groene stroom, ze mega efficiënt worden in hun energiegebruik en volledige benutting van alle (groene) restwarmte.
