Digitale infrastructuur is fundamenteel voor het functioneren van vrijwel alle vitale processen in onze maatschappij, van energie tot zorg, van betalen tot overheidsdiensten. Zonder digitale infrastructuur loopt onze maatschappij vast. 

Voor onze digitale infrastructuur zijn we afhankelijk van leveranciers van over de hele wereld. De afhankelijkheid van Chinese leveranciers en Amerikaanse ‘Big Tech’ brengt steeds meer concrete risico’s met zich mee: toegang tot dienstverlening kan een politiek drukmiddel worden, spionage en ongewenste toegang tot persoonsgegevens. 

Om deze risico’s te verkleinen streven steeds meer overheden en bedrijven naar digitale soevereiniteit en autonomie. Dat betekent samenwerken met leveranciers uit Nederland en andere landen binnen de EU. Om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse leveranciers, stapte de Gemeente Amsterdam recent over op de Nederlandse clouddienstverlener Solvinity (tevens leverancier van DigiD en andere overheidsdiensten). Een maand later werd bekend dat een Amerikaans bedrijf Solvinity wil overnemen. Hetzelfde gebeurde kort daarvoor met Zivver, een dienstverlener voor beveiligde e-mail die vanwege de Nederlandse oorsprong door verschillende overheidsinstellingen gecontracteerd was. Het roept de vraag op wat de waarde is van Europese en Nederlandse alternatieven als het eigenaarschap van deze bedrijven niet beschermd is. 

Er is een concrete oplossing. Bedrijven kunnen kiezen voor beschermd eigenaarschap. Dat betekent dat een bedrijf beschermd is tegen ongewenste overnames en stevig geworteld is in het land van oorsprong. Klanten hebben de garantie dat een leverancier daardoor duurzaam bij kan dragen aan digitale soevereiniteit. 

Door beschermd eigenaarschap expliciet mee te wegen bij aanbestedingen, kunnen overheden onze digitale infrastructuur en vitale processen beschermen. In een tijd van geopolitieke onzekerheid is dat geen overbodige luxe, maar noodzaak. 

Beschermd eigenaarschap vergt geen nieuwe wetgeving of overheidsrol binnen bedrijven. Met steward-ownership kunnen bedrijven zelf kiezen voor beschermd eigenaarschap. En een criterium voor beschermd eigenaarschap is direct toepasbaar binnen het bestaande aanbestedingsrecht. 

‘Onaangenaam verrast’ 

In mei 2025 bundelde een aantal Nederlandse IT-bedrijven hun krachten en waarschuwde: “Het is niet langer ondenkbaar dat toegang tot clouddiensten wordt ingezet als geopolitiek drukmiddel.” De bedrijven pleitten daarom voor inkoop bij Nederlandse en Europese dienstverleners. 

Een maand later werd Zivver (leverancier van beveiligde e-mail) overgenomen door het Amerikaanse Kiteworks en in november 2025 kondigde het Amerikaanse Kyndryl aan Solvinity (leverancier van onder andere DigiD, MijnOverheid en Digipoort) te willen overnemen. Beide bedrijven zijn veelvuldig gecontracteerd door overheidsinstellingen, juist vanwege hun Nederlandse oorsprong. De gemeente Amsterdam toonde zich “onaangenaam verrast” door de overname van Solvinity en uitte zorgen over de impact op de digitale autonomie. 

Nederlandse overheden streven naar meer digitale autonomie. De Nederlandse Digitaliseringsstrategie en het nieuwe ABRO-kader (Algemene Beveiligingseisen voor Rijksoverheidsopdrachten) voor beveiliging bij overheidsopdrachten hebben aandacht voor soevereiniteit, open standaarden en vermindering van afhankelijkheden. Er is echter nog een gedeelde blinde vlek: het eigenaarschap van bedrijven die onze vitale digitale infrastructuur leveren. 

Waarom eigenaarschap doorslaggevend is 

Stel, een gemeente selecteert voor de opslag van haar data een betrouwbare Nederlandse IT-dienstverlener. De contracten zijn waterdicht, de certificeringen kloppen, de data blijft in Nederland. Alles op orde, zou je zeggen. De realiteit is echter dat het bedrijf overgenomen kan worden en in handen kan vallen van een eigenaar buiten de EU. Dat brengt risico’s met zich mee. Toegang tot dienstverlening kan een politiek drukmiddel worden en een niet-Europese overheid kan mogelijk toegang eisen tot data van Nederlandse burgers en organisaties. Deze risico’s zijn zeker niet theoretisch. In 2025 blokkeerde Microsoft de toegang tot het e-mailaccount van hoofdaanklager Karim Khan na Amerikaanse sancties tegen het Internationaal Strafhof, waardoor belangrijke communicatie ernstig werd belemmerd. Staatssecretaris Van Marum bevestigde ten aanzien van de voorgenomen overname van Solvinity dat de VS “in voorkomend geval toegang krijgen tot de gegevens die door Solvinity in opdracht van de Staat worden verwerkt.” Zodra een bedrijf in Amerikaanse handen komt, valt het onder de Amerikaanse CLOUD Act, waardoor het verplicht kan zijn om gegevens over te dragen aan de VS, zelfs als die gegevens zich buiten de VS bevinden. 

Niet elk onderdeel van onze digitale wereld vergt dezelfde mate van bescherming. Voor niet-kritieke diensten kan een contractuele borging met goede exit-clausules en dataportabiliteit mogelijk volstaan. Voor vitale infrastructuur (de digitale functies waarvan uitval directe maatschappelijke ontwrichting kan veroorzaken) en het beheer van gevoelige informatie is beschermd eigenaarschap echter van essentieel belang. Zonder beschermd eigenaarschap is soevereiniteit van tijdelijke aard en afhankelijk van de volgende eigenaar. Dat is een onacceptabel risico, maar vandaag de dag wel de norm. 

Door het beschermen van eigenaarschap blijft een bedrijf stevig verankerd en ingebed in de samenleving. Hierdoor kunnen publieke waarden en afspraken voor de lange termijn geborgd worden. Bedrijven met beschermd eigenaarschap kunnen bovendien duurzaam bijdragen aan lokale werkgelegenheid, innovatie en waardecreatie.

Dit artikel is een kopie van het eerste deel van een position paper dat op 28 januari werd aangeboden aan de Commissie Digitale Zaken in de Tweede Kamer. Het position paper is tot stand gekomen op initiatief van en ondersteund door ondernemers, investeerders, wetenschappers en experts die zich inzetten voor een toekomstbestendige digitale infrastructuur. Via deze link kun je het paper in zijn geheel lezen. 

Wil je meer weten over dit onderwerp en meepraten? Kom dan op 9 maart naar het evenement ‘Wie bezit onze digitale democratie?’.