Het financiële systeem is te complex, te groot en dient te vaak zichzelf in plaats van de samenleving. Dat kan én moet anders. Triodos Bank lanceert daarom in haar nieuwe financiële systeemvisie: een oproep tot een sector die eenvoudiger, kleiner en gericht is op maatschappelijke waarde. Op 16 december organiseert Pakhuis de Zwijger samen met hen hierover een programma. Ik sprak vast met Anna Koolstra, advocacy manager bij Triodos Bank.
Een financiële systeemvisie, dat klinkt heel breed en conceptueel. Waar gaat de visie over?
In de visie constateren we dat het financieel systeem op dit moment niet doet wat het moet doen: finance is in principe een dienende sector aan maatschappij, mens en milieu. Maar inmiddels lijkt het omgekeerd: het financieel systeem is met name zichzelf gaan dienen waarbij het meer gefocust is op het onttrekken van waarde dan het creëren ervan. Er wordt bijvoorbeeld nog steeds veel geld verdiend met investeringen in nieuwe olie- en gasprojecten, terwijl het Internationaal Energie Agentschap allang heeft geconstateerd dat dit niet nodig is als je de klimaatdoelstellingen serieus neemt. Het systeem is te complex geworden en activiteiten die korte-termijn winst opleveren zijn belangrijker dan lange termijn maatschappelijke doelen. Om die redenen pleiten wij dan ook voor kortere financiële ketens, waar leningen weer sociale relaties worden en het transparant is waar geld voor wordt ingezet. In tegenstelling tot het oneindig doorverkopen van financiële producten, wat met name winst oplevert in de financiële sector zelf.
Waarom is het belangrijk dat er zo’n visie komt?
Omdat het financieel systeem een kracht kan zijn om de transities die zo hard nodig zijn te faciliteren, in plaats van een obstakel! We hebben gigantische uitdagingen: we moeten zuiniger omgaan met onze grondstoffen, duurzamer ons voedsel verbouwen, op een andere manier gaan wonen. In al die transities speelt het financieel systeem een essentiële rol: er zijn geweldige circulaire ondernemers die de prachtigste bouwmaterialen maken, boeren die doen aan regeneratieve landbouw, grote groepen mensen die collectief willen wonen en daarvoor een hypotheek willen afsluiten waarin ze gedeeld eigenaar zijn. Dáár moet de financiële sector zich op richten: de impact moet voorop. Maar op dit moment wordt in de meeste gevallen nog de risico-rendements afweging geprioriteerd. Dat kan en moet anders. Hiermee geven wij de voorzet.
Waarom is het belangrijk dat een bank als Triodos – zelf onderdeel van het financiële systeem – zo’n visie schrijft?
Om twee redenen: allereerst is finance alleen maar complexer geworden, waardoor veel mensen en misschien zelfs ook de politiek zich er niet meer tegenaan bemoeien. Dat laten we dan over aan experts of mensen in de sector, die ook hun eigen belangen hebben. Dat is een groot probleem omdat het financieel systeem niet neutraal is: het heeft effecten op de vermogensongelijkheid, op onze klimaatstrategie etc. Er is alle reden om een publiek debat hierover brandstof te geven. Ten tweede is Triodos Bank precies hiervoor opgericht: om te laten zien wat de kracht van geld is en om het systeem te veranderen. Financing change, changing finance. Dat kunnen wij met geloofwaardigheid doen omdat we daadwerkelijk laten zien dat het anders kan. We proberen die insider kennis in te zetten voor maatschappelijke belangen.
Kun je één van de aanbevelingen die wordt gedaan uitleggen?
Een van de aanbevelingen is dat we pleiten voor het democratiseren van kapitaalsturing. De schuldenberg in de hele wereld is nog nooit zo hoog geweest als in deze tijd. Toch horen we maar al te vaak dat er voor bepaalde belangrijke zaken geen geld is: geen geld voor het isoleren van woningen, voor kinderopvang, voor kraamzorg. Maar dat geld is er blijkbaar wel voor nieuwe olie- en gasprojecten omdat daar meer rendement in te maken is. Dan moet de overheid durven instappen en richting willen geven naar maatschappelijke doelen, op welke manier dan ook. De overheid hoeft echt niet te bepalen tegen welke rente een bank een lening verstrekt, maar kan wel zeggen dat tenminste een percentage van de leningen naar duurzame energie moet gaan of dat leningen daarvoor goedkoper zijn. Concreet genoeg?
Ik kan mij voorstellen dat de visie als radicaal wordt gezien. Weet je al hoe collega’s – van buiten Triodos Bank – hierover denken? Of heb je een verwachting?
Ik ben heel benieuwd! Volgens mij zijn alle ingrediënten aanwezig voor een zinnig gesprek. Steeds meer mensen zien in dat onze huidige aanpak onhoudbaar is: dat we tegen de grenzen lopen van wat de aarde aankan om het leefbaar te houden en dat de schaal van ongelijkheid niet te rechtvaardigen is. Daarbij kan je denk ik niet anders dan concluderen dat kapitaalstromen in ieder geval een onderdeel van dat verhaal zijn. Dus dan ligt er een opdracht voor elke professional in finance om mee te denken hoe het beter kan.
Ik hoop dan ook van harte dat zoveel mogelijk mensen juist uit de financiële sector aanwezig zijn op 16 december om mee te praten. En wellicht levert dat een netwerk of beweging op van mensen die iets willen veranderen in dat financiële systeem? Bankiers voor een betere toekomst? Ik noem maar iets!
Meld je via deze link aan voor het programma op 16 december.
