Op 11 september 2001 pleegde terreurnetwerk Al Qaida met gekaapte passagiersvliegtuigen aanslagen op de Verenigde Staten die de wereld ingrijpend hebben veranderd. Amerika startte de War on Terror: een wereldwijde strijd tegen terrorisme die leidde tot oorlogen in Afghanistan en Irak, strengere veiligheidsmaatregelen, verregaande antiterreurwetgeving en de oprichting van detentiekamp Guantánamo Bay waar ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvonden.
Terrorisme werd in de internationale politiek een van de belangrijkste thema’s. Er kwam meer aandacht voor nationale veiligheid en daarmee een discussie op gang over het aantasten van privacy en burgerrechten. Ook in Nederland is de antiterreurwet flink opgerekt. Onder het kabinet-Jetten leeft nu het plan om verheerlijking van terrorisme te verbieden.
Vijfentwintig jaar later blikken we in Groene Live terug op de erfenis van 9/11 en de War on Terror. Welke politieke, staatsrechtelijke en persoonlijke prijs is er betaald in naam van (inter)nationale veiligheid? Hoe ver gaat de antiterreurwetgeving in Amerika maar ook in Europa en Nederland?
Groene-redacteur Casper Thomas gaat hierover in gesprek met o.a. Tjitske Lingsma, Bibi van Ginkel, Rutger van der Hoeven en Lotfi El Hamidi. Bijzondere gastspreker van deze avond is Mohamedou Ould Slahi die veertien jaar onterecht in Guantánamo Bay heeft vastgezeten en nu in Nederland woont.
Over de sprekers
Lotfi El Hamidi is historicus en journalist. Hij is redacteur bij De Groene Amsterdammer en daarvoor was hij columnist en redacteur bij NRC. Hij is auteur van Generatie 9/11. Migratie, diaspora en identiteit en Stakkers en wolven. In de schaduw van Gaza.
Alette Smeulers is hoogleraar Internationale Misdrijven aan de Rijksuniversiteit Groningen en een van de grondleggers van de criminologie van de internationale misdrijven. Haar onderzoek richt zich op genocide, misdrijven tegen de menselijkheid, oorlogsmisdrijven en terrorisme. Ze schreef talloze artikelen en boeken, waaronder Angstaanjagend normaal (2025), en maakt samen met Nicola Quaedvlieg een podcastserie over daders van grootschalige gruweldaden.
Mohamedou Ould Slahi groeide op in Mauritanië en studeerde elektrotechniek in Duisburg, Duitsland. Na de aanslagen van 11 september werd hij zonder aanklacht en onterecht veertien jaar vastgehouden in Guantánamo Bay. Hij legde zijn ervaringen vast in zijn memoires Guantánamo Diary, later verfilmd als The Mauritanian. Tegenwoordig woont hij in Nederland.
Bibi van Ginkel is lector Legal Aspects of Cyber Security aan De Haagse Hogeschool. Daarvoor was zij o.a. programmaleider van de pijler ‘Preventing and Countering Violent Extremism’ bij het The International Centre for Counter-Terrorism (ICCT) en senior onderzoeker bij de afdeling Veiligheid van het Clingendael-onderzoeksinstituut. Zij is oprichter en eigenaar van The GloCal Connection -Platform for Shared Security.
Tjitske Lingsma is journalist en auteur. In haar interviews, reportages, analyses en boeken staan mensenrechten en gerechtigheid centraal. Ze schreef onder meer Het Verdriet van Ambon over de burgeroorlog op de Molukken en All Riseover het Internationaal Strafhof in Den Haag.
In heel Europa veranderden de levens van jongeren na de aanslagen van 9/11 abrupt: hun aanwezigheid was plots onderwerp van maatschappelijke discussie. De plek van de islam in de westerse samenleving, migratie en integratie leidden tot verhitte debatten.
In november 2001 werd Mauritaniër Mohamedou Ould Slahi opgepakt wegens vermeende betrokkenheid bij 9/11. Uiteindelijk belandde hij in Guantánamo Bay, waar hij werd gemarteld en veertien jaar zonder eerlijk proces vastgehouden. Hij schreef er zelf een boek over, waar regisseur Kevin Macdonald (The Last King of Scotland) deze politieke thriller op baseerde.
