Technologie of geboortebeperking?

Marc Davidson pleit voor mondiale rechtvaardigheid in een leefbare wereld.
Reageer

Tijdens de Rutgers Special ‘Bevolkingscrisis: wereld onder druk‘ gaf milieufilosoof Marc Davidson zijn perspectief op het onderwerp bevolkingsgroei: “Hoe groter de wereldbevolking, hoe moeilijker het wordt om én het milieu te redden én mondiale rechtvaardigheid te bereiken”.

Door Marc Davidson | 21 juni 2017.

Hoewel hier vanavond de bevolkingscrisis centraal staat, neem ik aan dat u ook allen vertrouwd bent met de klimaatcrisis. Wij mensen stoten met onze activiteiten zo veel broeikasgassen uit dat dat ons klimaat gevaarlijk beïnvloedt. Zo gevaarlijk dat de wereldgemeenschap in 2015 in Parijs besloot om de mondiale temperatuurstijging tot twee graden Celsius te beperken, het liefst anderhalve graad. Maar hoe? Het mooist zou zijn als dat met enkel een technological fix zou kunnen: met technologieën die dan wel onze energie schoner maken, zoals windenergie, dan wel ons gebruik zuiniger maken, zoals auto’s die één op vijftig rijden in plaats van één op vijftien. Maar met enkel een technological fix gaan we het niet redden. De technologie blijft immers aanhollen achter twee andere factoren die de druk bepalen die de mensheid op onze planeet uitoefent: welvaartsgroei en bevolkingsgroei. Hoe welvarender we zijn en hoe meer we consumeren, hoe groter onze individuele ecologische voetafdruk zoals dat heet. En hoe meer mensen er zijn, hoe meer voeten. Vandaar dat het milieu maar blijft achteruitgaan, hoewel we toch steeds schoner produceren. Ik zal niet direct beweren dat bevolkingsgroei het enige of grootste probleem is. Maar het is wél een probleem, en ook een probleem dat aandacht behoeft.

Toch wordt vaak opgemerkt dat bevolkingsgroei geen werkelijk probleem is omdat het zich vanzelf goedschiks zal oplossen. Het gemiddeld aantal kinderen per gezin daalt immers al decennia ten gevolge van toegenomen welvaart en verstedelijking. Als ook de armere landen in welvaart vooruitgaan, zal daarom de bevolkingsgroei vanzelf stoppen. Maar deze visie is kortzichtig en getuigt van enige wishful thinking. Op de lange termijn neemt de bevolkingsgroei misschien af, maar de vraag is of we daarvoor de tijd hebben. Hetzelfde geldt immers voor technologische vooruitgang. De verwachting is dat door autonome technologische ontwikkelingen over 50 tot 100 jaar duurzame energie vanzelf goedkoper zal worden dan fossiele energie. Toch is dat geen reden om niet met beleid de transitie te versnellen. De ernst van de klimaatproblematiek geeft ons immers geen 50 tot 100 jaar wachttijd. Hetzelfde geldt voor de groei van de wereldbevolking. Ook daar is het nodig om, binnen morele grenzen, te proberen verdere bevolkingsgroei te verminderen.

Ook wordt vaak opgemerkt dat bevolkingsgroei niet echt een probleem is, omdat die groei plaatsvindt in arme landen. En mensen in ontwikkelingslanden zouden per hoofd van de bevolking veel minder bijdragen aan klimaatverandering dan mensen in rijke landen. De ecologische voetafdruk van de gemiddelde Indiër is inderdaad een fractie van die van de gemiddelde Amerikaan of Nederlander. Toch is deze geruststelling óf kortzichtig, óf immoreel. Want als wij een duurzame ontwikkeling nastreven, dan willen wij niet alleen dat we de milieudruk verminderen, maar ook dat mensen in arme landen zich kunnen ontwikkelen tot het welvaartsniveau dat wij hier in het Westen hebben. Oftewel, mensen die in armere landen worden geboren hebben nu wel een kleine ecologische voetafdruk, maar we hopen dat zij in de toekomst vergelijkbare mogelijkheden hebben met die van ons. Vandaar dat het voor klimaatverandering niet uitmaakt waar op deze planeet de bevolking groeit. Hoe groter de wereldbevolking, hoe moeilijker het wordt om én het milieu te redden én mondiale rechtvaardigheid te bereiken.

Om iedereen op aarde, nu én in de verre toekomst, een leefbare wereld te garanderen, is het daarom nodig de bevolkingsgroei verder af te remmen. Dat is volgens mij geenszins strijdig met mensenrechten. Ik beschouw het hebben van een gezin met meer dan twee kinderen geen onvervreemdbaar mensenrecht. Maar we hoeven het gelukkig niet op een discussie over rechten te laten aankomen. Er zijn nog vele mogelijkheden voor bevolkingsbeleid die de persoonlijke keuzevrijheid volledig in tact laten. Ten eerste blijkt dat hoe welvarender mensen zijn, hoe kleiner hun gezinnen. Ten tweede draagt het verbeteren van de positie en rechten van vrouwen bij aan kleinere gezinnen. Grote gezinnen zijn zelden de vrije keuze van vrouwen. Een rechtvaardiger verdeling van de mondiale welvaart en de emancipatie van vrouwen zijn uit zichzelf al nastrevenswaardige doelen. Het tegengaan van klimaatverandering geeft daarvoor zeker een extra argument.

Onze programma's worden financieel mede mogelijk gemaakt door: