De Stad
Global Trends
50 jaar witkar

Luud Schimmelpennink: grondlegger sharing mobility

Van Amsterdams witte fietsenplan en witkar initiatief naar een wereldwijde deeleconomie in mobiliteit.
maandag 3 apr 2017, 20.00
ma 3 apr 2017, 20.00
Grote zaal
Reageer

50 jaar na de wording van de Witte Fiets en de Witkar is de deeleconomie weer helemaal hot. Rebelse vernieuwer Luud Schimmelpennink heeft ontwerp en techniek inmiddels aangepast aan het digitale tijdperk. Een avondvullend programma met naast Luud Schimmelpennink een line-up aan nationale en internationale gasten uit wetenschap en de werelden van stedenbouw, technologie en mobiliteit.

  • Er is veel veranderd sinds Luud Schimmelpennink de witkar, het witte fietsenplan en de witte stad introduceerde. Samen met Luud Schimmelpennink en Eric Britton (via Skype) blikken we 50 jaar terug. Wat hebben de ideeën van Luud wereldwijd teweeg gebracht?
  • En hoe ver moeten we nog vooruit kijken willen we shared mobility niet het alternatief maar de standaard laten zijn? We krijgen een kijkje in de (nabije) toekomst met pitches door Lee Feldman, Luud Schimmelpennink en Rein Jansma.
  • Hoe gaan we tegenwoordig in Amsterdam om met onze openbare ruimte om deelvervoer mogelijk te maken? We bespreken het met wethouder Pieter Litjens, Luud Schimmelpennink, Ananda Groag en Marco te Brömmelstroet de ontwikkelingen van deelvervoer in Amsterdam.
  • Het digitale tijdperk lijkt meer dan rijp om shared mobility mogelijk te maken. Zo is Sampo Hietanen bezig met Mobility as a Service (MaaS) in Finland. Eén applicatie die zowel openbaar vervoer, Ubers, fietsen als privé mobiliteit services aan elkaar koppelt. Met Sampo Hietanen, Marije de Vreeze en Walther Phloos van Amstel gaan we in gesprek of dit ook mogelijk zou zijn in Amsterdam.
  • Tot slot bekijken we de grotere ontwikkeling van de deeleconomie in de stad met Ger Baron, Daan Weddepohl en Luca Bertolini. Waar liggen de kansen en uitdagingen voor nu en in de toekomst?

1967 – 2017: Rebelse vernieuwer

Schimmelpennink werd in 1967 lid van de Amsterdamse gemeenteraad. Hij stelde toen voor in Amsterdam tweeduizend collectieve fietsen beschikbaar te stellen, om het autoverkeer en de daarmee gepaard gaande luchtverontreiniging en parkeerproblemen terug te dringen. Nadat dit witte fietsenplan was afgewezen kwam Schimmelpennink met het Witkarplan, waarin een door hem ontwikkeld collectief motorvoertuig centraal stond. De witkar of “Elektriese Munt-Oto” was een cilindervormig voertuig op drie wielen, dat werd aangedreven door een 24 volt elektromotor van 2000 watt. Het gewicht bedroeg 40o kilogram en zonder accu’s 300 kilogram; de topsnelheid bedroeg 30 kilometer per uur; de actieradius op een volle acculading was 15 kilometer. Wie een witkar wilde gebruiken, moest lid worden van een vereniging en kon vervolgens voor o,10 gulden per minuut een witkar lenen van een van de vijf stations in de binnenstad. Een rit diende ook weer op zo’n station te eindigen, waarna de accu’s van de witkar binnen zeven minuten konden worden opgeladen.

Op 24 mei 1968 maakte het prototype van de witkar zijn eerste rit. Schimmelpennink bestuurde de auto, met collega-raadslid Wim Keja (VVD) als bijrijder. Voor het rijden met dit wettelijk niet geregelde voertuig was wel een speciale ontheffing nodig. Toen dat problematisch bleek, besloot Schimmelpenninck het voertuig zodanig aan te passen dat er een rijbewijs voor nodig was. In 1972 werd de Coöperatieve Vereniging Witkar opgericht die twee witkarren en een laadstation exploiteerde. Voorzitter was de latere burgemeester Ed van Thijn. Op zaterdag 19 mei 1973 hield deze vereniging een witkarfestijn aan het Spui. Op deze dag hoopten ze het duizendste lid te begroeten. De Athenaeum Boekhandel had een etalage aan het karretje gewijd en er traden twee popgroepen op: de Amsterdamse band “Space 7” en “Slumberland bluesband”. Tevens waren er voorstellingen met een Israëlisch poppenspel.

Witte provoplannen van weleer in modern jasje

Vijftig jaar geleden kalkte Jasper Grootveld KANKER op rookreclames. Maar het roken van de verslaafde consument ging door. Nu pas zien we hoe dat is veranderd. Binnen wordt niet meer gerookt. Rokers staan voor het bedrijf als verslaafden hun shot in te nemen. Heftrucks in bedrijven zijn elektrisch geworden en vuile diesels binnen de Ring zijn door de Arbowetgeving verboden. In de stad met veel uitlaatgassen leven we korter. Mensen met astma en longaandoeningen hebben daar nog eens extra last van. Scholen staan langs wegen met een grote uitstoot aan fijnstof en kooldioxyde. Dat is niet nodig. Alles kan elektrisch. Niet meteen, maar gaandeweg. De tijd is er NU rijp voor. Net zoals het roken in openbare ruimtes is verboden, moet de stad absoluut uitlaatvrij worden. Dat kan in een aantal stappen. Te beginnen met de invoering van de Witkar en de Witte Fiets. Het provoconcept van DELEN uit 1966 is helemaal van deze tijd. Midden jaren zestig was Luud Schimmelpennink dertig jaar oud. Hij kwam uit een groot katholiek gezin, was getrouwd en had een keurige baan als leidinggevend ontwerper op een tekenafdeling. Het waren revolutionaire tijden. Hij woonde vlakbij het Spui en op zondagen keken hij en zijn vrouw uit het raam naar de happenings van Jasper Grootveld. Dan zeiden ze tegen elkaar: ‘Wat doet die goser, wat is daar toch aan de hand?!’ Gaandeweg werd Luud besmet met het Provo-virus.

witte fietsen

‘De fiets is iets, maar bijna niets.’

Provo ging uit van de deeleconomie, met individueel toegang tot collectieve producten en diensten. De beweging had aanvankelijk een hoog ‘kejje lol hebbe‘ karakter. Jasper Grootveld, ook wel bekend als de anti-rookmagiër, hekelde het verslavende consumentisme. Een van zijn uitspraken was: ‘De fiets is iets, maar bijna niets.’ Provo kwam toen op het idee om de fiets ‘van iedereen’ te maken. Luud bedacht er een verkeerssysteem bij.

wit 2Van Witte Fiets naar Witkar

De gemeenteraad stemde echter vrijwel unaniem tegen. Toen dacht Luud: dan maken we toch gewoon een soort autootje, maar dan ook meteen van iedereen. Zo werd de Witkar geboren, het broertje van de Witte Fiets. Het ‘Witkarrenplan’ werd beschreven in een gestencild krantje, Provo genaamd. Er werd een coöperatie opgericht met 3000 leden.

Maar de tijd was nog niet rijp

De gemeente had last van koudwatervrees. Hoewel toenmalig burgemeester Ivo Samkalden positief gestemd was, stak de politie een spaak in het wiel. Ze dacht dat het niet veilig zou zijn. En dat het idee van Provo kwam, zat ze toen ook niet helemaal lekker… Het moet een hilarisch gezicht geweest zijn: een rijdende Witkar met de politie in het kielzog om te kijken of het wel allemaal goed ging. Na drie maanden trok de politie haar bezwaren in en kreeg de coöperatie alsnog toestemming voor het plan Samkalden: vijf stations met 25 Witkarren.

witMaar de gewenste uitbreiding naar honderd exemplaren stuitte vervolgens op weer andere, onder meer technische, bezwaren. Door alle gezeur was toen de vaart eruit en de investeerders haakten af. Zo verdween het handjevol Witkarren uit het straatbeeld. Een deel werd gekocht door particulieren, een deel door musea. Het Stedelijk Museum stelde een Witkar tentoon op een internationale expositie. Luud wachtte geduldig tot de tijd er helemaal rijp voor was.

Deeleconomie terug van weggeweest

50 jaar na de wording van de Witte Fiets en de Witkar is de deeleconomie weer helemaal HOT. Luud heeft ontwerp en techniek inmiddels aangepast aan het digitale tijdperk. In het buitenland wordt hij geroemd en geprezen. Zijn ontwerp van de Witkar uit 2007 werd gebruikt door het MIT tijdens een presentatie in Tokyo. De tekst bij de foto’s luidt:

If it were not for him, who else would have invented the idea of bicycle sharing and even          car sharing!

maandag 3 apr 2017, 20.00
Grote zaal
Deze 166 mensen waren aanwezig