Nomadisch stadmaken

Een kort verslag van de stadexpeditie van het leernetwerk naar Dordrecht.
Reageer

Op donderdag 17 mei kwam het leernetwerk Het Nieuwe Stadmaken in Dordrecht bijeen voor de derde stadexpeditie. Tijdens deze dag stond één van de grootste uitdagingen voor succesvolle co-creatie centraal: het creëren van draagvlak voor het maatschappelijk initiatief, binnen en buiten de gemeente. Een kort verslag.

Het leernetwerk begon de dag bij het Nest-Café op het Vogelplein, een blauwe container/koffietent met een gezellig terras, waar de buurt terecht kan voor een goede, betaalbare kop koffie. Het is echt een plek voor en door de buurt: buurtbewoners staan achter de kassa, en wie extra kan betalen, zorgt ervoor dat een ander een gratis kop koffie meekrijgt. Om de hoek kunnen buurtbewoners spullen achterlaten of ophalen bij de weggeefkast.

De container is een soort verlengstuk van Het Vogelnest, de nomadische woonkamer van en voor een -in vele opzichten- uitdagende wijk. Uitdagend, gezien de aanwezige armoede, criminaliteit en racisme in de buurt. Maar Ifor Schrauwen, oprichter van Het Vogelnest en een geboren & getogen (buurt)bewoner van de Vogelbuurt, blijft positief:

“hoe harder het licht is dat je schijnt, hoe meer de narigheid zich terugtrekt”.

Het Vogelnest

De moderne pastoor

“Zoals iedere wijk een pastoor had, heeft iedere wijk ook een stadmaker (nodig)”, zegt Masja Ottenheim (initiatiefnemer van de Dordtse broedplaats DOOR): beiden vervullen een verbindende rol in de wijk, door verschillende groepen mensen samen te brengen. Naast de lokale binding die nodig is voor succesvol stadmaken (Ifor: ‘Wat ik hier door kan ik niet zomaar ergens anders, dit zijn mijn roots’) zien stadmakers Ifor en Masja nog een aantal kwaliteiten die noodzakelijk zijn voor “de moderne pastoor”:

  • full dedication (Masja: je bent er 24-7 mee bezig),
  • snel kunnen schakelen en verbindingen kunnen leggen,
  • ego-loos zijn (het project gaat niet over jou, maar over de community die je creëert).
  • En bovendien: van ieder probleem een feestje kunnen maken.

Ifor Schrauwen

Maar om echt door te kunnen pakken en initiatieven duurzame impact te kunnen laten maken, zijn stadmakers vaak nog afhankelijk van ondersteuning van de gemeente (in de vorm van huisvesting, financiele ondersteuning en meer). Hiervoor staan stadmakers vaak met meerdere gemeentelijke afdelingen in contact, terwijl het idee en de waarde van co-creatie lang niet bij iedere ambtenaar in zijn/haar vocabulaire en/of takenpakket terug te vinden is.

De kracht van tijdelijkheid

Tijdelijkheid blijkt een belangrijk ingrediënt voor stadmaken te zijn: zo is het Vogelnest al op meerdere locaties in de buurt neergestreken (ze krijgen steeds een ander pand toegewezen), en ook in hun projecten staat tijdelijkheid vaak centraal. Ifor: “Als wij een tent neerzetten zonder vergunning, is ie alweer weg voordat de verordening er is”. Masja merkt dat ze via experiment sneller tot een akkoord met de gemeente kan komen: “de belangrijkste ‘ja’ die wij ooit van de gemeente hebben ontvangen was die voor het pilot project, No-Label. Die samenwerking heeft voor een enorme verduurzaming van ons initiatief gezorgd”.

Het No-Label project is een gedurfde pilot, waarbij de gemeente Dordrecht en drie broedplaatsen (DOOR, Het Vogelnest en Spectrum) de handen ineen hebben geslagen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt op een laagdrempelige manier te kunnen laten instromen. In dit interview licht Chantal Buster de Jong (Gemeente Dordrecht) het belang van dit project toe, en hoe het op vernieuwende wijze inspeelt op de vraag en het aanbod van zorg in de stad:

“Eigenlijk is het heel eenvoudig, talent wordt niet verspild, maar ingezet in de buurt. Zo creëer je een sociale wijk en gelukkige mensen.”

Masja Ottenheim

Tegelijkertijd zorgt diezelfde tijdelijkheid die experiment mogelijk maakt, ook voor uitdagingen. Volgens Marjan van den Hoek (gemeente Dordrecht) heeft dat binnen de gemeente vooral te maken met het afleggen van verantwoording. Op welke manier beoordeel je als gemeente het succes van een maatschappelijke initiatief? Kijk je naar cijfers en statistieken, of moet je op een andere manier gaan beoordelen, bijvoorbeeld op basis van persoonlijke groei of de mate van geluk die gecreëerd wordt? Om de waardering van co-creatie voor jezelf en een ander duidelijk te maken, moeten ambtenaren én stadmakers leren om de blik op het maatschappelijk initiatief te verruimen.

De illusie van machteloosheid

Met deze transitie in het denken over, kijken naar en doen van co-creatie ging het leernetwerk in het middaggedeelte aan de slag. Na een wandeling kwamen ze aan in het pand van broedplaats DOOR: een bonte verzameling van ateliers, een café, een buitenplaats en enkele zaaltjes. Hier gaf adviseur/onderzoeker Marieke Verhagen (DRIFT), met ondersteuning van Natasja van den Berg (Tertium) een reflectieve workshop over de verschillende rollen die mensen in (kunnen) nemen binnen een transitie proces, en hoe je daarbij het best in jouw eigen kracht kan komen te staan.

Marieke Verhagen

Alle deelnemers werd gevraagd voor zichzelf op te schrijven met welke transitie ze bezig zijn, en in welke fase van de transitie ze zich bevinden (zoals experimenteren, stabiliseren, afbreken). Vervolgens werd het leernetwerk uitgedaagd om na te denken over de verschillende rollen (meervoud!) die ze daar persoonlijk in vervullen, en hoe deze bijdragen aan de transitie: ben je een koploper, een verbinder en/of een inspireerder? Is rolverandering mogelijk en/of noodzakelijk om de transitie te versnellen?

Tot slot besprak Marieke het thema machteloosheid met het leernetwerk. Iedere partij kent het gevoel van machteloosheid (wat kan ik hieraan veranderen? wat voor een impact kan ik maken?), maar deze illusie van machteloosheid blijkt vaak een groter obstakel dan het daadwerkelijk geen macht hebben. Macht ligt in emancipatie: het proces waarin een individu gelooft capabel genoeg te zijn om de omgeving te beïnvloeden in een gewenste richting. Hoe geëmancipeerd ben jij in jouw rollen binnen de transitie die je nastreeft? Werken de rollen die je inneemt mee in het behalen van jouw doelen, of kan deze eerder bereikt worden door de handen ineen te slaan met iemand die over andere kwaliteiten beschikt dan jij (op dat moment)? De doorslaggevende stap is uiteindelijk de bereidheid om de verantwoordelijkheid van de macht die je hebt op je te nemen, aldus Marieke Verhagen.

“De wereld is een doodnormale onwaarschijnlijkheid. Alles wat gebeurt, is alleen waarschijnlijk – als het dat is – omdat het waarschijnlijk gemaakt wordt.”

– Willem Schinkel

______

Leernetwerk Het Nieuwe Stadmaken kijkt naar de veranderende rol en positie van de civil society ten opzichte van reguliere institutionele systemen. Nieuwe manieren van zelf-regeren en samenwerken vormen de beginselen voor nieuwe governance structuren. Centraal staan de burgers en initiatiefnemers die betrokken zijn bij hun omgeving en collectief, op een creatieve manier, uitdagingen aangaan. Het leernetwerk brengt uitdagingen van verschillende steden bijeen en kijkt naar oplossingen die bottom-up tot stand zijn gekomen en zo een vernieuwde manieren van beleidmaken creëren.