Backstage met… Jan Heijns

Over welke werelden elkaar moeten vinden om de transitie naar een duurzame stad te versnellen.
Reageer

In 2004 voorspelde programmamaker Jan Heijns al hoe Amsterdam zich zal moeten aanpassen aan het veranderende klimaat. Sindsdien wil hij bij Pakhuis de Zwijger de duurzame transitie in de stad stimuleren. Maak kennis met Jan en laat je verder inspireren tijdens het Trouw Duurzame 100 Festival op 10 oktober!


Hoe ben je bij Pakhuis de Zwijger terechtgekomen?
‘Ik was altijd al fan van Pakhuis de Zwijger, maar wat ik wel miste was programmering op het gebied van duurzaamheid. Toen de ruimte ervoor kwam heb ik een brief gestuurd om te zeggen; laat mij dat doen! Het creatieve aspect dat nodig is om een programma te ontwerpen vind ik heel leuk om te combineren met de thematiek die ik interessant vind.

Ik was al bezig met het thema duurzame verstedelijking in 1998; toen zaten we nog met z’n drieën op de studie. De combinatie van stad en duurzaamheid was voor mij snel gevonden. De stad is toch het meest complexe ding dat de mens ooit heeft voortgebracht; dat is ontzettend interessant. De afgelopen twintig jaar is het thema gelukkig populairder geworden. Dat is ook nodig. In 2004 heb ik een boekje geschreven over wat er gebeurt met Amsterdam onder de invloed van klimaatverandering. Het gaat warmer worden, meer regenen, hagelstenen worden heel groot… En nu veertien jaar later is het gewoon zover.’

Hoe zorg je dat je werk bijdraagt aan de maatschappij?
‘De rol van Pakhuis de Zwijger is uniek. Op de universiteit ontmoeten intellectuelen elkaar, in buurthuizen bewoners, bij de overheid ambtenaren. Pakhuis de Zwijger is een plek waar deze compleet verschillende werelden elkaar ontmoeten. Voor het creëren van duurzaamheid is dat extreem belangrijk. Dus stel ik bij elk thema mezelf de vraag; welke werelden moeten elkaar vinden om de transitie naar duurzaamheid te versnellen?

Een voorbeeld hiervan was het programma ‘Het gas er af’, over de transitie van aardgas naar andere energiebronnen. De verantwoordelijke beleidsman was er, en ook woningbouwcorporaties die niet goed wisten hoe ze dit probleem aan kunnen pakken. Maar die avond spraken ook ondernemers en bewoners van Osdorp die zelf het initiatief hadden genomen en hier graag over wilden vertellen. In het café daarna zag je dat er echt afspraken werden gemaakt.

Vaak vinden deze werelden elkaar niet, maar als ze samenkomen zien ze dezelfde vragen en uitdagingen; ze herkennen elkaar. Ze spreken soms een wat andere taal, wat dat betreft kun je als programmamaker een gemeenschappelijke taal creëren. Soms lukt het wel, soms niet.’

Van welke collega heb je veel geleerd in je tijd bij Pakhuis?
‘Nu we samen de Trouw Duurzame 100 organiseren, leer ik denk ik het meeste van Barbara. Ik kom een beetje uit de geitenwollensokken, universitaire wereld: “We zetten een hoogleraar op het podium en die vertelt wel een beetje hoe het zit”. Barbara komt meer uit het festivalleven of de partyscene, en je ziet dat duurzaamheid daar heel goed wordt opgepakt. Heel pragmatisch, inclusief en positief, met een goed besef van de nieuwe generatie.’

Kan je iets meer vertellen over de Trouw Duurzame 100?
‘Elk jaar worden door Trouw de 100 meest invloedrijke Nederlanders op het gebied van duurzaamheid benoemd. Dit jaar hebben we een heel groot festival georganiseerd om de tiende editie te vieren; het hele pand staat 10 oktober in het teken van de duurzame 100. Er zijn workshops, duurzame tapas en hele gave sprekers; bijvoorbeeld de Vegetarische slager en de Groene Moslims.

Ik mag nog niet vertellen wie er dit jaar wint, maar ik heb wel alvast een favoriet voor volgend jaar. Dat is Eva Gladek, de initiatiefnemer van de Ceuvel met een hele goede visie op circulaire economie. Ze is ook nauw betrokken bij een nieuw project; Schoon Schip, de eerste drijvende duurzame woonwijk van Amsterdam.’

Wat is je meest opmerkelijke ervaring tot nu toe?
‘Bij Pakhuis de Zwijger zijn veel duurzame initiatieven gepresenteerd en naar voren gekomen tijdens de programma’s. Er wordt veel besproken en gepraat, maar wel door mensen die ook wat gaan doen. De transitie naar duurzaamheid vergt natuurlijk sowieso een hele lange adem, het is een langzaam proces. Maar sommige van deze initiatieven zijn er nu ook echt; zoals de Ceuvel, en de Fruittuin van West. Als je daar dan daadwerkelijk daar loopt, denk je shit ze hebben het wel voor elkaar! Dat is heel gaaf, het geeft je hoop.’

Wat wil je nog bereiken bij Pakhuis de Zwijger?
‘In 2025 bestaat Amsterdam 750 jaar, en ik wil bedenken wat we de stad cadeau kunnen geven op het gebied van water. Amsterdam is natuurlijk een echte waterstad, we vergeten het bijna, maar eigenlijk leven we nog steeds op een moeras. De afgelopen tijd ben ik daarom druk bezig geweest met de programmareeks Water Republic. Ik wil dat echt gaan realiseren bij Pakhuis de Zwijger; een watercommunity oprichten eigenlijk, als een soort WeMakeThe.City voor water.’